Een bericht van de bank, een e-mail over een pakketje of een melding dat de computer ‘direct’ moet worden opgeschoond: het kan er allemaal overtuigend uitzien. Goede computerbeveiliging voor ouderen gaat daarom niet alleen over antivirussoftware. Het gaat vooral om rustige, duidelijke instellingen en weten wanneer u niet moet klikken, betalen of iemand toegang moet geven.
Veel mensen gebruiken hun computer voor bankzaken, foto’s, contact met familie en de administratie. Juist daarom is beveiliging geen technische luxe, maar gewoon onderhoud. Met een paar vaste afspraken blijft een computer prettig én veilig in gebruik.
1. Houd updates automatisch aan
Updates zijn soms lastig: de computer wil opnieuw opstarten terwijl u net iets aan het doen bent. Toch zijn ze nodig. Fabrikanten lossen met updates fouten op die criminelen kunnen misbruiken. Dat geldt voor Windows, macOS, internetbrowsers, e-mailprogramma’s en apps op een tablet of telefoon.
Zet automatische updates aan en kies, als dat mogelijk is, een rustig moment voor de installatie. Bijvoorbeeld ’s nachts of op een ochtend waarop de computer niet nodig is. Verschijnt er steeds een melding voor een update, stel die dan niet wekenlang uit. Een computer die lang niet is bijgewerkt, is kwetsbaarder, ook als er antivirussoftware op staat.
Bij een oudere computer kan een nieuwe versie van Windows of macOS soms niet meer worden ondersteund. Dan is het verstandig om te laten controleren wat nog mogelijk is. Soms helpt onderhoud of een geheugenuitbreiding, soms is vervanging veiliger en op termijn voordeliger.
2. Kies sterke wachtwoorden die nog te onthouden zijn
Een wachtwoord als ‘Welkom123’ of een geboortedatum is makkelijk te raden. Ook één wachtwoord voor alle websites is riskant. Als dat wachtwoord uitlekt bij een webshop, kunnen kwaadwillenden het ook proberen bij uw e-mail of bankomgeving.
Een goede oplossing is een wachtzin: meerdere woorden die niet direct bij elkaar horen, aangevuld met cijfers of leestekens. Denk aan een zelfbedachte zin van vier woorden. Gebruik voor belangrijke accounts, zoals e-mail, bankzaken en DigiD, altijd een uniek wachtwoord.
Een wachtwoordmanager kan hierbij helpen. Die bewaart sterke, verschillende wachtwoorden achter één hoofdwachtwoord. Dat is handig, maar alleen als u het hoofdwachtwoord veilig bewaart en niet met anderen deelt. Wie een papieren overzicht prettiger vindt, kan dat thuis op een vaste, afgesloten plek bewaren. Leg het niet naast de computer en stuur nooit wachtwoorden per e-mail of WhatsApp.
3. Zet extra controle aan bij belangrijke accounts
Met tweestapsverificatie is alleen een wachtwoord niet genoeg om in te loggen. U bevestigt daarna bijvoorbeeld met een code op uw telefoon, een app of een extra controlebericht. Voor e-mail is dit bijzonder verstandig, omdat uw e-mailadres vaak de sleutel is tot andere accounts.
Kies bij voorkeur een verificatie-app of een bevestiging in de officiële app van de aanbieder. Sms is beter dan geen extra beveiliging, maar minder veilig dan een app. Bewaar herstelcodes op papier op een veilige plaats. Die zijn nodig als een telefoon verloren gaat of vervangen wordt.
Krijgt u onverwacht een code terwijl u zelf niet probeert in te loggen? Deel die code met niemand. Verander het wachtwoord van dat account en vraag zo nodig om hulp. Een bank, overheidsinstantie of betrouwbare helpdesk vraagt nooit om uw codes om ‘even mee te kijken’.
4. Herken fraude voordat er schade ontstaat
Fraudeurs spelen in op haast, angst en vertrouwen. Ze doen zich voor als een bankmedewerker, bekende, bezorger of medewerker van een softwarebedrijf. De techniek achter hun bericht kan slim zijn, maar de waarschuwingstekens zijn vaak herkenbaar.
Let vooral op deze signalen:
- er wordt aangedrongen op directe actie, betaling of geheimhouding;
- u moet via een link inloggen, een bijlage openen of een onbekend programma installeren;
- iemand belt onverwacht en wil de computer op afstand bedienen;
- het bericht bevat een vreemd afzenderadres, taal- of spelfouten of een aanbieding die te mooi is om waar te zijn.
Klik bij twijfel niet op de link in het bericht. Open zelf de app van uw bank, typ het adres van de organisatie zelf in de browser of bel het bekende telefoonnummer. Gebruik daarbij nooit een nummer uit een verdacht pop-upvenster of e-mailbericht.
Een bekend trucje is de melding dat er een virus op de computer staat en dat u direct moet bellen. Sluit het venster met het kruisje, of sluit de computer helemaal af als dat niet lukt. Bel niet met het getoonde nummer. Een serieus beveiligingsprogramma maakt geen paniekerige meldingen met een telefoonnummer.
5. Gebruik beveiligingssoftware, maar verwacht geen wondermiddel
Goede beveiligingssoftware helpt schadelijke bestanden en verdachte websites te blokkeren. Op een recente Windows-computer is de ingebouwde beveiliging voor veel thuisgebruikers al een prima basis, mits updates actief zijn. Extra betaalde software kan nuttig zijn als die duidelijke aanvullende functies biedt en netjes wordt onderhouden.
Installeer niet meerdere antivirusprogramma’s naast elkaar. Ze kunnen elkaar in de weg zitten, de computer vertragen en juist foutmeldingen veroorzaken. Ook zogenoemde opschoonprogramma’s die beloven honderden problemen te vinden, zijn vaak onnodig. Sommige sturen vooral aan op een abonnement of tonen overdreven waarschuwingen.
Download programma’s alleen vanuit de officiële appwinkel of vanaf de website van de maker. Een gratis versie van bekende software via een onbekende downloadpagina kan ongewenste extra programma’s bevatten. Bij twijfel is het beter eerst te vragen dan achteraf een besmette computer te moeten herstellen.
6. Maak een back-up van wat niet verloren mag gaan
Foto’s, documenten en e-mails zijn vaak waardevoller dan de computer zelf. Een defecte schijf, een gestolen laptop of gijzelsoftware kan bestanden onbereikbaar maken. Met een recente back-up blijft de schade beperkt.
Voor veel mensen werkt een externe harde schijf goed. Sluit die bijvoorbeeld één keer per week aan, maak de back-up en koppel hem daarna weer los. Een schijf die altijd aangesloten blijft, kan namelijk ook worden geraakt door gijzelsoftware. Een clouddienst kan een extra laag bieden, maar controleer wel of belangrijke mappen echt worden gesynchroniseerd en of er voldoende opslagruimte is.
Het beste is een combinatie: een lokale kopie op een externe schijf en een tweede kopie op een andere veilige plek. Dat klinkt misschien uitgebreid, maar het voorkomt veel verdriet bij verloren familiefoto’s. Test af en toe of u een bestand daadwerkelijk kunt terugvinden en openen.
7. Maak hulp op afstand veilig en overzichtelijk
Hulp van een familielid of specialist kan veel gemak geven, zeker bij instellingen of storingen. Geef alleen toegang aan iemand die u zelf hebt benaderd en die u kent. Installeer geen programma voor hulp op afstand omdat een onverwachte beller dat zegt.
Spreek thuis af wie waarvoor helpt. Een zoon, dochter of buur kan bijvoorbeeld meekijken bij een vreemde e-mail, maar hoeft geen bankpas, pincode of alle wachtwoorden te krijgen. Het is vaak handiger als de eigenaar van de computer zelf inlogt en de ander alleen uitleg geeft. Zo houdt u de regie over uw eigen gegevens.
Loopt de computer vast, verschijnen er vreemde advertenties of denkt u dat er toch op een foute link is geklikt? Wacht dan niet af. Verbreek indien nodig de internetverbinding, verander vanaf een schoon apparaat belangrijke wachtwoorden en laat de computer controleren. Hoe sneller u handelt, hoe kleiner de kans dat een probleem groter wordt.
Computerbeveiliging voor ouderen is vooral een vaste gewoonte
Veilig computergebruik hoeft niet te betekenen dat u overal bang voor bent. Het betekent dat u rustig controleert, updates toelaat, een back-up maakt en bij een onverwachte vraag eerst stopt. Een paar minuten twijfel is altijd beter dan uren bezig zijn met het herstellen van schade.
Wie in Hoorn of West-Friesland liever samen naar instellingen, back-ups of een verdachte computer kijkt, kan bij Sijmtronix terecht voor praktische uitleg zonder onnodig technisch verhaal. De beste beveiliging is uiteindelijk een computer die goed is ingesteld én een gebruiker die weet: bij twijfel hoef ik het niet alleen op te lossen.